Altrecht Psychosomatiek Eikenboom

Altrecht

Altrecht Psychosomatiek Eikenboom is gespecialiseerd in de behandeling van mensen die jarenlang tobben met (ernstige) lichamelijke klachten waarvoor artsen geen (of onvoldoende) lichamelijke oorzaak kunnen vinden. De klachten leiden tot ernstige fysieke en sociale beperkingen en gaan vaak samen met psychische klachten.

Hoofd- en sublocatie

Vrijbaan 2
3705 WC Zeist

Voortgang 4
3705 WB Zeist

Telefoon

Leeftijdscategorie
19-25 jaar
26-64 jaar
Beschrijving

Eikenboom is gespecialiseerd in ambulante en klinische behandeling van (jong) volwassenen met ernstige en/of complexe SOLK (somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten), zoals somatoforme stoornissen, somatisch-symptoomstoornis en conversiestoornis. De patiëntenpopulatie heeft langdurig bestaande, meervoudige somatisch onverklaarde lichamelijke klachten, ernstige fysieke en sociale beperkingen en een hoge mate van comorbide psychiatrische en somatische stoornissen.
 

Contra-indicaties

De behandeling richt zich niet op patiënten met de primaire stoornis hypochondrie (DSM-IV), ziekteangststoornis (DSM-5), stoornis in de lichaamsbeleving (DSM-IV) en nagebootste stoornis (DSM-5) omdat bij deze stoornissen de nadruk ligt op angst, preoccupatie of nabootsing zonder lichamelijke symptomen (of met milde lichamelijke symptomen).

Hoe wordt bepaald of een patiënt in aanmerking komt?

Om te bepalen of een patiënt voor behandeling in aanmerking komt gelden de volgende criteria:

  • Langdurige en meervoudige symptomen
  • Ernstige beperkingen in het functioneren (ADL, sociaal, werk)
  • Psychiatrische comorbiditeit zoals persoonlijkheidsstoornissen
  • Somatische aandoeningen
  • Onvoldoende effect van voorgaande behandeling in de basis en/of specialistische GGZ en/of somatische zorg; complicaties en iatrogene schade; moeizame communicatie en overeenstemming in hulpverleningsrelaties.
Waar bestaat de diagnostiek uit?

De informatie van de verwijzer over de voortrajecten en onderzoeken die de patiënt heeft ondergaan worden bestudeerd, zoals het huisartsenjournaal van de afgelopen drie jaar en alle specialistenbrieven (van zowel somatische zorgtrajecten en onderzoeken als van de ggz). Daarna vinden een of meerdere gesprekken met de patiënt plaats met verschillende typen behandelaren. De diagnostiek is multidisciplinair en bestaat uit psychiatrisch onderzoek en lichamelijk onderzoek. Afhankelijk van het vervolgtraject vindt er aanvullende (psycho-)diagnostiek plaats.

De patiënt wordt in eerste instantie gezien door de casemanager en regiebehandelaar (GZ-psycholoog, klinisch psycholoog, psychiater) en door een somatisch arts. Vervolgens wordt in het multidisciplinair overleg (MDO) besloten welke behandeling geïndiceerd is, of dat nader onderzoek  noodzakelijk is om te komen tot een goed advies voor behandeling (binnen of buiten Psychosomatiek Eikenboom).

Hoe onderscheidt dit zich van reguliere diagnostiek?

In geen enkele andere specialistische ggz-instelling voor deze doelgroep wordt er gebruik gemaakt van eigen somatische onderzoek. Daarnaast is het uniek dat alle informatie omtrent eerder onderzoek en behandeling wordt bestudeerd om te komen tot goede diagnostiek en vervolgadvies.

Hoe intensief is deze voor de patient?

Op de eerste diagnostiekdag is er sprake van 2 (of 3) gesprekken van ieder een uur, met tussendoor een pauze. Eén van de gesprekken vindt plaats met een arts die ook een beperkt lichamelijk onderzoek zal uitvoeren. Vervolgens vindt terugkoppeling plaats van de conclusie (vaak telefonisch) of wordt een patiënt uitgenodigd voor nader onderzoek. Er wordt naar gestreefd het gehele traject van diagnostiek en advies binnen enkele weken af te ronden. Indien er nader overleg met de verwijzer nodig is wordt dit soms niet gehaald.

Behandeling
Ambulant
Deeltijdbehandeling
Klinisch (open)
Beschrijving

Altrecht Psychosomatiek heeft twee locaties: Zeist en Woerden. De kliniek (30 bedden) bevindt zich met twee afdelingen in Zeist. De driedaagse deeltijd vindt ook plaats in Zeist.
Zowel in Zeist als Woerden vindt ambulante behandeling plaats (individueel en in groepsverband). Het ambulante aanbod is goed bereikbaar voor patiënten uit de regio Utrecht, Amsterdam, Gouda en Den Haag. Voor ambulante behandeling houden we een reisafstand van ca. 70 km enkele reis aan.

Naam en beschrijving
Compassietraining
Doelgroep

Patiënten met (zeer) ernstige  somatoforme stoornissen en lage zelfcompassie.

Methodiek

Uit onderzoek dat gedaan is bij Eikenboom blijkt dat patiënten met een ernstige somatisch symptoomstoornis een lage zelfcompassie hebben. En lage zelfcompassie staat in verband met meer lichamelijke klachten en een lagere kwaliteit van leven. In de compassietraining ligt de nadruk op acceptatie van het 'zelf' en het vergroten van de veerkracht. De training bestaat uit 8 groepsbijeenkomsten van 2,5 uur één keer in de twee weken.

Beoogde effecten

Zelfcompassie geeft mensen veerkracht. Onderzoek bij diverse aandoeningen geeft een indicatie dat compassietraining (compassion-focused therapy) effectief is in vermindering van symptomen en verbeteren van functioneren. Als zelfcompassie laag is bij somatisch-symptoomstoornis, dan biedt een innovatieve behandeling gericht op verbeteren van zelfcompassie perspectief.

Effectiviteitsonderzoek

Stap 1: Case control design om effecten te kunnen afzetten tegen de normgroep algemene bevolking en somatisch-symptoomstoornis.
Stap 2: Multiple baseline case series experimental design met daarbij de meest belangrijke effectmetingen uit de Routine Outcome Monitoring (ROM).

Naam en beschrijving
Nonverbaal diagnostisch instrument ‘Fysiotherapie Ervaring van het Lichaam Test (FELT)’
Doelgroep

Patiënten met (zeer) ernstige  somatoforme stoornissen die moeite hebben met mentaliseren, reflecteren en verbaliseren.

Methodiek

Nonverbale lichaamsgerichte therapieën maken deel uit van de behandeling van somatisch-symptoomstoornissen. Goed onderbouwde betrouwbare en valide nonverbale diagnostische instrumenten zijn echter schaars. Daarom heeft Eikenboom een innovatief non-verbaal diagnostisch instrument ontwikkeld dat problematiek die samenhangt met het lichaam beter in kaart brengt dan klassieke (verbaal georiënteerde) zelfrapportage instrumenten.

Beoogde effecten

Doel van de FELT is dat problematiek die met het lichaam samenhangt beter in kaart wordt gebracht, zodat de nonverbale lichaamsgerichte therapieën beter kunnen aansluiten bij de individuele patiënt.

Effectiviteitsonderzoek

Stap 1: Vaststelling van psychometrische eigenschappen ter voorbereiding van evaluatie van de effectiviteit van therapie met dit instrument.
Stap 2: Variantieanalyse met herhaalde metingen
 

Uitstroomcriteria

Altrecht Psychosomatiek Eikenboom hanteert de volgende, deels overlappende, uitstroomcriteria om de behandeling af te sluiten:

  • Behandeldoelen zijn bereikt
  • Geheel of gedeeltelijk herstel, patiënt heeft geen hulpvraag meer
  • Verbetering kwaliteit van leven, klachten en beperkingen zijn grotendeels in remissie
  • Zeer gedeeltelijk herstel, maar geen motivatie en/of aanknopingspunten voor behandeling meer
  • Er is geen hoogspecialistische zorgvraag meer; behandeling/begeleiding kan worden voortgezet bij reguliere S-GGZ, B-GGZ of POH-GGZ
  • Door verandering van het diagnostisch beeld is voortzetting van behandeling bij een andere zorgeenheid of instelling geïndiceerd.

Dit wordt vastgesteld op basis van vragenlijsten en de evaluatie van het behandelplan.

Hoe wordt een second opinion aangevraagd?

Een second opinion is de herbeoordeling van een zorgvraag en het bijbehorend advies door een andere zorgaanbieder dan die waarbij de patiënt al een diagnose heeft. De patiënt doet hiertoe een specifiek verzoek tot second opinion.
Om een second opinion goed te verzorgen is meestal diagnostiek noodzakelijk. De verwijzer zet de vraag om second opinion dan ook vaak om in verzoek om diagnostiek en advies bij vermoeden van somatisch- symptoomstoornis en verzoek om behandeladvies.

Specialisatie

dr. S.A.M. (Saskia) van Broeckhuysen-Kloth, klinisch psycholoog/somatoforme stoornis

drs. J. (Jaap) Spaans, klinisch psycholoog/SOLK

drs. C.J. (Kees-Jan) van der Boom, klinisch psycholoog/SOLK

dr. M. (Myriam) Lipovsky, internist/psychotherapeut

Contactgegevens

Tel: (030) 696 56 00 - zaeikenboom@altrecht.nl

Consultatie en adviesmogelijkheden voor verwijzers

Altrecht Psychosomatiek Eikenboom biedt diverse vormen van consultatie en advies aan verwijzers:

  1. Telefonisch advies en consultatie aan behandelaars in de specialistische GGz, een ziekenhuis of aan revalidatie-artsen of huisartsen. Het betreft patiënten die op het moment van de consultatie/advies niet zijn ingeschreven bij Altrecht. Altrecht Psychosomatiek is hiervoor bereikbaar via het secretariaat: (030) 696 56 00
  2. Vaste consultatie-afspraken: Met diverse zorgaanbieders (revalidatiezorg) heeft Altrecht Psychosomatiek Eikenboom vaste afspraken voor het doen van consultaties, deels met en deels zonder de patiënt.
  3. Consultatieteam: Dit team verricht consultaties en adviezen (intercollegiaal advies waarbij de patiënt soms wel en soms niet zelf gezien wordt) op locatie van de (externe) zorgaanbieder. Het gaat daarbij om het onderzoeken van (mogelijkheden voor) nadere diagnostiek en/of behandeling. Tevens worden houdings- en bejegeningsadviezen gegeven aan de behandelaren ter plaatse. Het gaat in grote lijnen om:
    1. Vastgelopen zorgsituatie bij patiënten met complexe en ernstige SOLK, vaak in combinatie met forse somatische comorbiditeit (of zelfs invaliditeit);
    2. Ernstige problematiek waar de benodigde expertise, kennis, ervaring en/of behandelfaciliteiten voor de zorgvraag niet aanwezig zijn, en waarbij ingeschat wordt dat een reguliere diagnostiek op locatie Altrecht Psychosomatiek Eikenboom zónder de aanwezigheid van de betreffende behandelaren (huisartsen, vaak in combinatie net specialistische GGz en thuiszorg) niet leidt tot een goede verheldering van de zorgvraag. In deze zeer complexe situaties (vaak bedgebonden patiënten) wordt out-reachende zorg geboden (in het hele land) en wordt consultatie/advies ter plaatse (door het hele land) geboden.
Hoe doen we dit?

Het verzoek om consultatie komt binnen via de zorgadministratie. Al naar gelang de vraag wordt door de zorgadministratie doorgeschakeld naar, dan wel een terugbelafspraak gemaakt met: regiebehandelaren, somatisch artsen en psychiaters.

Beschrijving doelstelling zorgaanbod

Het doel van Altrecht Psychosomatiek Eikenboom is het verbeteren van gezondheid, autonoom functioneren en kwaliteit van leven.

Beschrijving klinische effecten van het zorgaanbod

Rondom start en eind van de behandelvormen van Eikenboom (bijvoorbeeld de kliniek en driedaagse deeltijdbehandeling) worden metingen met generieke en stoornis specifieke vragenlijsten gedaan. Bij de laatste meting (patiënt verlaat Eikenboom) wordt tevens de CQI (Consumer Quality Index) afgenomen (de ambulante en de klinische versie) om de ervaring van patiënten in beeld te brengen.
Bij de evaluatie van het zorgaanbod en de keuzes voor aanpassingen van het behandelprogramma worden de uitkomsten uit ROM en wetenschappelijk onderzoek  betrokken.

 

Met welk instrument worden de effecten gemeten

Bij Altrecht Eikenboom worden de volgende instrumenten gebruikt:

  • Lichamelijke klachten vragenlijst (LKV-3.1). Deze meet lichamelijke klachten in samenhang met psychische stoornissen
  • Brief Symptom Inventory. Deze meet lichamelijke, angst en depressie klachten
  • EQ5D.
  • Rand36. Deze meet de algemene gezondheid gerelateerd aan kwaliteit van leven
Hoe wordt de zorg door de patiënt en/of naaste ervaren?

Uit spiegelgesprekken met patiënten en familietevredenheidsonderzoek blijkt dat patiënten positief zijn over de behandeling bij Eikenboom. De behandeling is effectief (in tegenstelling tot behandelingen die de patiënten eerder elders kregen in de reguliere specialistische ggz), patiënten voelen dat de behandelaren náást hen staan, ze voelen zich begrepen. Patiënten ervaren dat ze regie hebben over de behandeling, ze bereiden hun eigen behandelplanbespreking voor en zijn aanwezig bij de bespreking, samen met een naaste. De manier waarop naasten worden betrokken en geïnformeerd ervaren patiënten als zeer positief. Patiënten geven aan dat dit van invloed is op de effectiviteit van de behandeling.

Rapportcijfer conform CQ index

In 2017 gaven patiënten gemiddeld een 7 aan de behandeling, per 4 maanden was het gemiddelde  6,9 resp 7,1 resp 7,1. De schaal loopt van 0 tot 10, waarbij een 0 'heel erg slecht' betekent en een 10 'uitstekend'.

Naam
prof. dr.
R.
(Rinie)
Geenen
Specialisatie

Psychologie van de patiëntgestuurde zorg

Contactgegevens
Naam
dr.
S.A.M.
(Saskia)
van Broekhuysen-Kloth
Specialisatie

Klinisch psycholoog en senior onderzoeker, specialisme somatoforme stoornis

Contactgegevens
Naam
dr.
J.
(Jan)
Houtveen
Specialisatie

Psycholoog en senior onderzoeker

Contactgegevens
Beschrijving onderzoek
  1. Evaluatie van behandeling bij ernstige somatoforme (somatisch-symptoom) stoornis. Looptijd: Continu (ROM),  onderzoekers: R. Geenen, S. van Broeckhuysen, J. Houtveen, R. Scholten
  2. Evaluatie van de Veerkracht (ACT) groep. Looptijd:2017-2021, onderzoekers: R. Geenen, S. van Broeckhuysen, J. Houtveen,  S. Klemm
  3. Innovative treatments in patients with somatoform (somatic symptom) disorder. a. Self-compassion compared with the general population b. Het effect (en mediatie) van compassietraining. c. Assessment, effect (en mediatie) van lichaamsgerichte mentalisatie bevorderende therapie. Looptijd:2015–2020, onderzoekers: R. Geenen, S. van Broeckhuysen, J. Houtveen, C. Dewsaran-van der Ven, S. Pielage, M. Said, R. Scholten, J. Spaans, S. Thorsell
  4. Gepersonaliseerde uitkomsten, succesfactoren en belemmeringen bij de behandeling van patiënten met ernstige somatoforme stoornis (concept mapping). Looptijd:2014–2019, onderzoekers: R. Geenen, S. van Broeckhuysen, S. Klemm
  5. Psychologische profielen in patiënten met een ernstige somatoforme stoornis a. Definitie en samenhang met symptomen, welbevinden en functioneren: een clusteranalyse. b. Psychologische profielen als voorspeller van de uitkomst van therapie. Looptijd:2015-2019, onderzoekers: R. Geenen, S. van Broeckhuysen, J. Houtveen, R. Scholten
  6. Body-relatedness in patients with severe somatoform disorder (promotie onderzoek) a. Definition and structure of body-relatedness from the perspective of patients with severe somatoform disorder and their therapists. b. Lichaamstekeningen als diagnostisch middel voor patiënten. c. Psychosomatisch observatie-instrument fysiotherapie (FELT) als diagnostisch middel. d. De veranderde verhouding tot het eigen lichaam aan het begin en einde van behandeling. e. Body image in severe somatoform (somatic symptom) disorder vs. a non-clinical sample. Looptijd:2012-2019, H. Kalisvaart  (promovendus), R. Geenen (promotor), J. van Busschbach & S.van Broekhuysen-Kloth (co-promotoren) (i.s.m. Windesheim en UMC Groningen)
  7. Mechanisms in somatoform disorder a. Perpetuating factors. b. Emotional awareness, implicit and explicit negative affect. Looptijd:2015-2017, onderzoekers: R. Geenen, S. van Broeckhuysen (i.s.m. UMC Groningen)
Auteur(s)
Janssens, K.A.M., Houtveen, J.H., Tak, L.M., Bonvanie, I.J., Scholtalbers, A., van Gils, A., Geenen, R. & Rosmalen, J.G.M
Tijdschrift
General Hospital Psychiatry, 44, 51-60.
Datum
01-02-2017
Auteur(s)
Houtveen, J.H., van Broeckhuysen-Kloth, S.A.M., Lintmeijer, L.L., Bühring, M.E.F., & Geenen, R.
Tijdschrift
Journal of Nervous & Mental Disease, 203, 141-148.
Datum
01-02-2015
Auteur(s)
Houtveen, J.H., Lipovsky, M.M., Kool, M., Sorbi, M., Bühring, M.E.F., & van Broeckhuysen – Kloth, S
Tijdschrift
Scandinavian Journal of Psychology, 56, 553-559.
Datum
01-10-2015
Beschrijving

Eikenboom heeft een scholingsaanbod voor professionals op het gebied van ernstige SOLK, zoals trainingen over lichaamsgericht mentaliseren, SOLK en persoonlijkheidsproblematiek en Acceptance en Commitment Therapy bij SOLK; zie de website van Psychosomatiek Eikenboom. De cursussen kunnen ook incompany worden verzorgd; scholing/supervisie op maat is eveneens mogelijk. Voor meer informatie hierover kunt u contact opnemen met EikenboomTraining@altrecht.nl.

Medewerkers  van Eikenboom verzorgen regelmatig lezingen voor vakgenoten in binnen- en buitenland:

  • van Broeckhuysen-Kloth, S.A.M.(2016). Uitkomsten van de behandeling van patiënten met een ernstige somatoforme stoornis. Een kwalitatief-kwantitatief onderzoek vanuit het perspectief van de patiënt. Voorjaarscongres Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, 30 maart t/m 1 april, Maastricht.
  • de Graeff-Meeder, B.(2016). Grip op onbegrepen klachten. Congres ʹOntwikkelingsstoornissen in perspectiefʹ, De Tijdstroom in samenwerking met Stichting Sympopna 22 juni 2016, Ede.
  • Spaans. J., Thorsell, S.(2016 augustus). Perspective taking skills in the treatment of severe somatoform disorders. Congress European Association for Behavioural and Cognitive Therapies. Stockholm.
  • Lipovsky M.M., Houtveen J.H., Sorbi M.J., Buhring M.E.F., van Broeckhuysen-Kloth S.A.M. (2015). Bodily complaints and mood concurrency in patients with severe chronic somatoform disorder. World Congress on Psychosomatic Medicine, 20-22 August, Glasgow, United Kingdom.
  • Thorsell, S. (2015). Acceptance and cognitive defusion in somatoform disorders. World Congress on Psychosomatic Medicine, 20-22 August, Glasgow, United Kingdom.,>

Ervaring van patiënten/naasten

Ria heeft sinds haar 24e spierverkrampingen in haar nek en schouders.

Ria: "Ik was ervan overtuigd dat mijn familie dacht dat ik een aanstelster was. Hoe bevrijdend was het, toen zij (met mij) gingen begrijpen hoe het in elkaar zat!"

Ria (lerares Engels): "Vanaf mijn 24e heb ik regelmatig spierverkrampingen in mijn nek en schouders, maar deze klachten werden drie jaar geleden fors erger, mijn nek trok zó naar links dat ik niet meer kon werken. Ondanks het inschakelen van achtereenvolgens twee neurologen, drie fysiotherapeuten, een cesartherapeut, een homeopaat, twee psychiaters en twee ambulante psychotherapieën (Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction), knapte ik niet op en ook met medicatie werd het steeds erger. Ik werd hopelozer en angstiger, vertrouwde de hulpverlening niet meer, maar ook mijn broer en zus ontweek ik. Ik dacht dat ze me een zeur vonden, omdat er geen duidelijke diagnose was."
Uiteindelijk komt Ria via de revalidatiearts terecht bij Altrecht Psychosomatiek. Bij een observatieopname van 4 weken valt het alle teamleden op dat Ria erg gespannen is, zich afzijdig houdt van de groep en de klachten waarschijnlijk door een combinatie van factoren in stand wordt gehouden. Daarom komt Ria, gedurende een half jaar, drie dagen in de week in behandeling. Ria: "In de eerste weken namen mijn problemen zó toe, dat mijn hoofd permanent mijn linkerschouder raakte en ik niet langer dan vijftien minuten kon zitten. Daar kreeg ik een groot schuldgevoel van, maar langzaam maar zeker, dankzij de grote diversiteit aan therapieën (sociotherapie, groepseducatie, groepstherapie, psychosomatische fysiotherapie, psychomotore therapie, kunstzinnige therapie, medisch-somatische begeleiding, systeembegeleiding, individuele steunende verpleegkundige en maatschappelijke begeleiding) kwam er een doorbraak in mijn behandeling toen ik ontdekte dat het 'onveilig voelen' de basis was van mijn lichamelijke spanningen. Bang voor een klap van mijn vader heb ik 'mijn hoofd afwenden' onbewust tot een automatisme gemaakt wanneer ik met problemen geconfronteerd word. Terugkijkend kwam ik – na drie en een halve maand behandeling- echt in de lift, toen er een gesprek met mijn broer en zus mogelijk was. Ik voelde me serieus genomen." Vanaf dan beseft Ria beter wat ze zowel lichamelijk als emotioneel ervaart, ze vertelt meer, waardoor de arts van de afdeling haar beter kan helpen, zowel bij het leren herkennen van spanning als bij herstel van de bloeddruk en andere lichamelijke klachten.

Terugkijkend stelt Ria: "Er zit weer beweging in mijn nek. Ik ben nog steeds die onzekere, perfectionistische Ria. Maar ik heb hier geleerd dat dit mag, het is niet gek. De driedaagse deeltijdbehandeling bracht me niet alleen fysiek herstel, maar ook psychische verbetering en verbeterde familierelaties. Ik was na de zes maanden bij Altrecht in staat om de behandeling in mijn eigen regio voor te zetten, naast de deelname aan de tweewekelijkse poliklinische nazorggroep."

Marie leerde naar haar eigen lichaam te luisteren

Marie: "Over mijn grenzen gaan blijft een valkuil, eentje waar ik vroeger automatisch intrapte maar nu heb ik een keuze."

Veel patiënten van Altrecht Psychosomatiek Eikenboom kwamen in de problemen door het blijvend negeren van signalen: ze blijven zich inspannen ondanks protesten van lichaam en geest. Zo ook Marie, een 47-jarige verpleegkundige, die bij ons in behandeling kwam vanwege chronische vermoeidheid, rugpijn en buikkrampen.

Marie: "Zowel als kind, als later in mijn eigen gezin ben ik altijd gericht geweest op de gezondheidsproblemen van anderen. Zelfs in die mate, dat ik er ook mijn werk van maakte. Ik heb erg veel voldoening van mijn werk als verpleegkundige. Maar negen jaar geleden volgden een aantal vervelende dingen elkaar op en werden mijn vermoeidheidsklachten en pijnklachten zó erg, dat ik niet meer kon werken. Een jarenlange tocht volgde langs psychologen, ergotherapeut, psychosomatische fysiotherapeut en alternatieve therapieën zoals accupunctuur, aromatherapie en reiki. Uiteindelijk viel in de behandeling bij Psychosomatiek Eikenboom het kwartje. Ik vond altijd: Liefde is alles geven. Ik moest echt leren dat je niets meer kunt geven als je zelf niet overeind blijft!"

Van oorsprong kwamen Maries klachten voort uit uitputting, maar zij herstelde niet vanwege de combinatie van lichamelijke, psychische en sociale factoren. Marie: "Ik moest echt leren om de signalen van mijn eigen lichaam serieus te nemen. Centraal in mijn behandeling stond het lichaamsgericht mentaliseren: het besef dat lichaamssignalen te maken kunnen hebben met innerlijke ervaringen. Aan het begin van de behandeling moest ik op vijf vaste momenten op de dag rust nemen, maar die energie zette ik direct weer om in het helpen van anderen, de lunch regelen op de afdeling, een medepatiënt in de rolstoel over het terrein duwen, er is altijd wat te doen op zo'n klinische afdeling. Ik moest echt ontdekken dat ik me vaak alleen voel en dat ik moest afrekenen met mijn overtuiging dat mijn lichaam een instrument is om anderen te helpen. Mijn lichaam geeft nu aan wanneer ik weer te ver ga: dan word ik moe en krijg ik overal pijn. Vroeger waren dat vervelende klachten, nu zijn het signalen waarop ik kan reageren. Het blijft een valkuil om te gaan rennen als anderen problemen hebben. Vroeger trapte ik er automatisch in, nu heb ik een keuze."

Back to top